Makas Nedir? Altın ve Dövizde Alış-Satış Farkını Okumak

Makas, bir kurumun size sattığı fiyat ile sizden geri aldığı fiyat arasındaki farktır: satış − alış. Bir ürünü alıp hiçbir fiyat değişikliği olmadan hemen geri verseydiniz kaybedeceğiniz tutar budur; bu yüzden makas, işlemin ilk anındaki maliyetiniz olarak okunur.

Makas nedir ve neden vardır?

Kuyumcu, banka ya da döviz bürosu hem alıcı hem satıcı olarak tezgâhın iki tarafında durur. Sizden aldığı ürünü stokta tutar, sigortalar, taşır ve bir sonraki müşteriye satana kadar fiyat değişimi riskini üstlenir. Makas, bu hizmetin ve riskin karşılığıdır. Piyasa terminolojisinde aynı kavram için "spread" ya da "alış-satış farkı" ifadeleri de kullanılır.

Sitedeki her satırda soldaki rakam alış, sağdaki rakam satıştır. İsimler kurumun bakış açısındandır: siz satın alırken sağdaki rakamı öder, bozdururken soldaki rakamı alırsınız.

Makas yüzde olarak nasıl hesaplanır?

Lira cinsinden fark, fiyat seviyesi farklı ürünleri kıyaslamaya yetmez. Bu yüzden makas yüzdeye çevrilir:

makas (%) = (satış − alış) ÷ satış × 100

Varsayımsal bir örnek: bir ürünün satışı 2.000 TL, alışı 1.970 TL olsun. Fark 30 TL, oran 30 ÷ 2.000 × 100 = %1,5 olur. Başka bir ürünün satışı 40 TL, alışı 39,20 TL ise fark yalnızca 0,80 TL'dir ama oran %2'dir. Lira bazında küçük görünen fark, yüzde olarak daha pahalı olabilir.

Yüzdeyi satış fiyatına mı alış fiyatına mı bölmek gerektiği konusunda farklı kullanımlar vardır. Satış fiyatına bölmek, satın alan kişinin ödediği tutarın ne kadarının ilk anda kaybedildiğini gösterir; bu yüzden tüketici açısından daha anlamlıdır. Sitedeki makas sütunu da bu yöntemle hesaplanır.

Hangi ürünlerde makas geniştir?

Makasın büyüklüğü, ürünün ne kadar kolay el değiştirdiğine ve satıcının ürünü geri aldığında ne yapması gerektiğine bağlıdır. Aşağıdaki tablo bir oran listesi değil, genel eğilimleri özetler:

Örneğin gümüş fiyatları satırında yüzde makasın altına göre belirgin biçimde yüksek olduğunu görebilirsiniz.

Ziynet ve gram altında makas nasıl okunur?

Tablodaki her satırda alış, satış ve yüzde makas birlikte durur. Bir örnekle okuyalım: varsayımsal olarak bir çeyreğin satışı 7.000 TL, alışı 6.860 TL olsun. Fark 140 TL, oran %2'dir. Aynı anda gram altında satış 4.300 TL, alış 4.270 TL ise fark 30 TL, oran yaklaşık %0,7'dir. Bu karşılaştırma, aynı tutarla çeyrek ya da gram alan iki kişinin işlemin ilk anında farklı oranda maliyet üstlendiğini gösterir.

Ziynetlerde makasın genişliği ürünün yeni ya da eski olmasına göre de değişir. Kuyumcu, kullanılmış ürünü daha düşük alış fiyatıyla aldığı için eski çeyrekte alış ile yeni çeyreğin satışı arasındaki fark, tek bir ürünün makasından daha büyüktür. Bu yüzden elinizdeki ziynetlerin bozdurma değerini hesaplarken hangi alış fiyatının uygulanacağını önceden öğrenmek önemlidir.

Makas gün içinde neden değişir?

Makas sabit bir oran değildir; birkaç etkene göre daralır ya da açılır:

• Saat: Hafta içi gündüz işlem hacmi yüksektir ve fark daralır. Gece ve hafta sonu kurumlar fiyatı güncelleyemedikleri için farkı açar.
• Oynaklık: Fiyatın dakikalar içinde sert hareket ettiği anlarda satıcı, yanlış fiyattan işlem yapma riskine karşı farkı büyütür.
• Stok durumu: Bir ürüne talep birden arttığında, örneğin düğün sezonunda çeyrek, satıcılar satış fiyatını yukarı çekebilir.
• Kanal: Aynı bankanın şube, internet ve mobil fiyatı farklı olabilir.

Bankada, Kapalıçarşı'da ve kuyumcuda makas

Serbest piyasadaki toptan fiyatlarda makas genellikle dardır. Bankalar kendi fiyatlarını belirler ve çoğu zaman daha geniş makasla çalışır; buna karşılık işlem hafta sonu da yapılabilir ve fiziki saklama gerekmez. Mahalle kuyumcusunda ise toptan fiyata kuyumcunun maliyeti eklenir. Bankaları makasa göre sıralı görmek için banka altın fiyatları sayfasını, o an en dar farkla çalışan kurumu görmek için en uygun altın hangi bankada sayfasını kullanabilirsiniz. Bankalar arasındaki farkın nedenleri ayrıca banka altın fiyatları neden farklı rehberinde ele alınıyor.

Kurumlar arasındaki makas farkı, hafta sonu daha da belirginleşir. Serbest piyasa tablosu cuma kapanışında donup kalırken, hafta sonu işlem açan bankalar ve kuyumcular kendi fiyatlarını uygulamaya devam eder. Bu dönemde satış fiyatı ile alış fiyatı arasındaki farkın hafta içine göre açık olması şaşırtıcı değildir; çünkü kurum, pazartesi açılışında karşılaşacağı fiyatı bilmeden işlem yapmaktadır.

Dövizde makas: kaydi kur ve efektif kur

Döviz alırken iki ayrı kurla karşılaşabilirsiniz. Hesaptan hesaba yapılan işlemlerde döviz kuru, nakit banknot alım satımında ise efektif kur kullanılır. Banknotun taşınması, saklanması ve sahteciliğe karşı kontrol edilmesi maliyetli olduğundan efektif kurun makası genellikle daha geniştir. Bankaların dolar ve euro fiyatlarını yan yana görmek için banka döviz kurları sayfasına bakabilirsiniz.

Makas başa baş noktasını nasıl etkiler?

Makas, işlemin başında bir kez ödenen bir maliyettir. Aldığınız ürünü zararsız bozdurabilmeniz için alış fiyatının, sizin ödediğiniz satış fiyatına kadar yükselmesi gerekir. Yüzde %2 makaslı bir üründe bu, fiyatın kabaca %2 yükselmesi demektir. Bu bir yorum ya da tahmin değil, hesabın doğal sonucudur. Ürünü elde tutma süresi uzadıkça makasın toplam sonuç içindeki ağırlığı azalır ama ortadan kalkmaz.

Sık alım satım yapıldığında makasın etkisi birikir. Aynı ürünü bir yıl içinde birkaç kez alıp satan biri, her işlemde bu farkı yeniden üstlenir. Örneğin %1,5 makaslı bir üründe dört tam alım satım döngüsü, fiyat hiç değişmese bile kabaca %6'lık bir maliyet anlamına gelir. Bu hesap, işlem sıklığının toplam maliyet üzerindeki etkisini görmek için basit ama öğretici bir araçtır.

Makası pratikte nasıl karşılaştırırsınız?

1. Aynı ürünü ve aynı saati kıyaslayın; farklı saatlerde alınmış iki fiyat yanıltır.
2. Kurumdan hem alış hem satış fiyatını isteyin; yalnızca satış fiyatı tek başına bir şey söylemez.
3. Makası yüzdeye çevirin.
4. İşçilikli ürünlerde işçiliği ayrı tutun; işçilik, makastan bağımsız ikinci bir maliyettir.
5. Bankada gram altın alacaksanız bankalarda gram altın listesinde makas sütununa bakın.

Kavramın kısa tanımı altın sözlüğünde de yer alıyor. Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır ve yatırım tavsiyesi değildir.