Döviz Sepeti

Döviz sepeti, Türk lirasının dolar ve euroya karşı ortalama değerini tek sayıda toplayan bir göstergedir. Altın Fiyatı'nda sepet, canlı dolar/TL ve euro/TL kurlarının basit ortalamasıdır: (USD/TL + EUR/TL) ÷ 2.

Döviz sepeti nasıl hesaplanır?

Bu sitede kullanılan formül eşit ağırlıklıdır: 1 dolarlık ve 1 euroluk TL karşılıkları toplanır, ikiye bölünür. Alış ve satış değerleri ayrı ayrı hesaplanır; yani sepetin satışı iki kurun satışlarının ortalaması, alışı da alışlarının ortalamasıdır. Dolar/TL 40, euro/TL 46 olsaydı sepet 43 TL olurdu. Hesapta kullanılan kurlar serbest piyasa akışından geldiği için sepet de piyasa açıkken saniyeler içinde güncellenir.

Son satır, dolar/TL'nin %5 arttığı ve euro/dolar paritesinin değişmediği bir senaryoyu gösterir; bu durumda sepet de yaklaşık %5 artar. Hesabın girdileri dolar kuru ve euro kuru sayfalarında canlı izlenir.

Sepet neden dolar ve euroyu birlikte kullanır?

Türkiye'nin dış ticaretinde, borçlanmasında ve tasarruf alışkanlıklarında dolar ve euro en çok kullanılan iki yabancı paradır. Yalnızca dolar/TL'ye bakmak, euro/dolar paritesinin oynadığı dönemlerde TL'nin değer kaybını olduğundan büyük ya da küçük gösterebilir. İki kurun ortalaması bu parite etkisini kısmen dengeler: euro dolara karşı yükselirken dolar/TL sabitse sepet hafifçe artar, ama euro/TL kadar sert artmaz.

Eşit ağırlık neden tercih edildi?

Basit ve kontrol edilebilir olduğu için. Herkes iki kuru toplayıp ikiye bölerek sayfadaki değeri doğrulayabilir. Ekonomi literatüründe ve merkez bankası açıklamalarında sepet kavramı farklı oranlarla da kullanılabilir; örneğin dış ticaret paylarına göre ağırlıklandırılmış sepetler hesaplanır. Bu sayfadaki değer resmî bir kurumun yayımladığı sepet değildir, sitenin şeffaf bir formülle ürettiği bir göstergedir. Formül değişmediği sürece geçmiş değerlerle bugünkü değer aynı yöntemle karşılaştırılabilir. Kavramın genel tanımı döviz sepeti sözlük maddesinde yer alır.

Döviz sepeti hangi durumlarda işe yarar?

• Hem dolar hem euro cinsinden geliri ya da borcu olanların TL karşısındaki toplam etkiyi tek rakamla izlemesi.
• TL'deki genel hareket ile euro/dolar paritesinden gelen hareketin ayırt edilmesi.
• Dolar ve euroyu yarı yarıya tutan bir birikimin TL karşılığının pratik takibi.
• Dolar ve euro cinsinden fiyatlanan ithal ürünlerin TL maliyetindeki genel eğilimin kabaca izlenmesi.

Örneğin 1.000 dolar ve 1.000 euroluk bir birikimin TL değeri kabaca sepetin 2.000 katıdır. Daha ayrıntılı karışımlar için çoklu döviz hesaplama aracı kullanılabilir.

Sepet ile euro dolar paritesi arasında nasıl bir bağ var?

Euro/TL yaklaşık olarak EUR/USD × USD/TL'ye eşit olduğundan sepet şöyle de yazılabilir: USD/TL × (1 + EUR/USD) ÷ 2. Bu ifade, sepetin dolar/TL'ye tam bağlı olduğunu, euro dolar paritesinin ise ikinci bir çarpan olarak devreye girdiğini gösterir. Parite 1,10'dan 1,20'ye çıkarsa, dolar/TL sabitken sepet yaklaşık %4,8 artar.

Döviz sepetinin sınırlılıkları nelerdir?

Sepet yalnızca iki para birimini kapsar; sterlin, yuan veya Körfez paraları gibi Türkiye'yle ticareti olan diğer birimler hesaba girmez. Banka gişe fiyatlarını değil serbest piyasa kurlarını kullandığı için gerçek bir döviz alımında ödenecek tutar makas nedeniyle farklı olabilir. Ayrıca yatırım performansı ölçütü değildir; bilgilendirme amaçlı bir göstergedir. Uzun dönemli seyir döviz sepeti grafiği ile, gün gün değerler döviz sepeti geçmişi tablosuyla izlenebilir.

Sepetteki değişimi yüzde olarak nasıl yorumlamalı?

Sepetin yüzde değişimi, dolar/TL ve euro/TL'deki yüzde değişimlerin yaklaşık bir ortalamasıdır; ancak ağırlık tam olarak yarı yarıya değildir. Euro/TL rakamsal olarak daha yüksek olduğundan, eşit tutarlı ortalamada euronun payı sepetin TL değerinde biraz daha fazla yer tutar. Örnekle: dolar/TL 40'tan 40,40'a (yüzde 1), euro/TL 46'dan 46,00'da sabit kalırsa sepet 43'ten 43,20'ye çıkar; bu yaklaşık yüzde 0,47'lik bir artıştır, tam yüzde 0,5 değil. Fark küçüktür ama uzun dönem karşılaştırmalarda toplanabilir.

Pratikte sepet, TL'nin genel değer kaybını tek bir rakamla görmek isteyenler için sade bir gösterge sunar. Ay sonunda sepetin ay başına göre yüzde değişimine bakmak, dolar ve euro kurlarını ayrı ayrı yorumlamaktan daha az kafa karıştırıcı olabilir. Yine de hangi dövizin hareketi sürüklediğini anlamak için iki bileşeni de ayrıca kontrol etmek gerekir; sepetin artması, her iki kurun da arttığı anlamına gelmez.