Altın Alırken Dikkat Edilmesi Gerekenler: Adım Adım Kontrol

Altın alırken dikkat edilmesi gereken beş temel nokta şunlardır: güncel referans fiyatı bilmek, ürünün ayar damgasını görmek, tartıyı izlemek, işçiliği ayrı bir kalem olarak öğrenmek ve fatura almak. Aşağıda bu adımları alışverişin sırasına göre açıyoruz.

Önce hangi ürünü alacağınızı netleştirin

Altın tek bir ürün değildir ve her türün maliyet yapısı farklıdır. Takmak için alınan bir bilezikte işçilik kaçınılmazdır; birikim amacıyla alınan bir üründe ise işçiliksiz ya da düşük primli ürünler genellikle öne çıkar. Bu bir tavsiye değil, maliyet kalemlerinin doğal sonucudur:

• Gram ve külçe altın: 24 ayar, işçiliksiz, makası görece dar.
• Ziynet altınları: 22 ayar, adetle alınıp satılır, basım primi içerir.
• Bilezik ve takı: 22, 18 ya da 14 ayar; fiyatına işçilik eklenir, bozdururken işçilik çoğunlukla geri alınmaz.
• Banka altın hesabı: Fiziki teslim yoktur, bankanın fiyatından işlem görür.

Her ürün türünde öncelikli kontrol noktası farklıdır:

Fiziki altın ile hesaptaki altının farklarını ayrıntılı görmek isterseniz altın hesabı mı fiziki altın mı rehberine bakın.

Ürün türüne karar verirken bozdurma tarafını da düşünmek gerekir. Bugün aldığınız ürünü ileride paraya çevirmeniz gerekirse, standart ürünler (gram altın ve ziynetler) adet ya da gram üzerinden kolayca değerlenir. İşçilikli takılarda ise kuyumcu genellikle yalnızca metal içeriğini öder. Bu fark, aynı tutarla alınan iki ürünün ileride çok farklı bedellerle bozdurulabileceği anlamına gelir.

Gitmeden önce referans fiyatı not edin

Tezgâhta söylenen rakamı değerlendirebilmek için elinizde bir ölçüt olmalıdır. Serbest piyasadaki gram altın fiyatı ve almak istediğiniz ürünün satırındaki satış fiyatı bu ölçüttür. Kuyumcunun fiyatı bu rakamın üzerinde olacaktır; önemli olan farkın ne kadar olduğudur. İstanbul'daki fiziki piyasanın fiyatlarını görmek için Kapalıçarşı altın fiyatları sayfası da ikinci bir referans sunar.

Saati de hesaba katın. Hafta içi gündüz saatlerinde fiyatlar daha sık güncellenir ve makaslar genellikle daha dardır; hafta sonu açık olan yerlerde fark büyüyebilir.

Ayar damgası ve sertifikayı kontrol edin

Altın ürünlerin üzerinde saflığı gösteren bir damga bulunur. 22 ayarda "916", 18 ayarda "750", 14 ayarda "585" yazar; gram ve külçe altında ise 995 ya da 999,9 saflık ifadesi ambalaj ya da sertifika üzerindedir. Damganın ne anlama geldiğini ayar tanımında bulabilirsiniz.

• Gram altında ambalajın açılmamış olmasına, üretici bilgisine ve seri numarasına bakın.
• Ziynet altınlarında yeni basılmış ürünler genellikle şeffaf koruyucu içinde satılır; kullanılmış ürünler ayrı fiyatlanır.
• Takıda damga küçük olabilir; kuyumcudan büyüteçle göstermesini isteyebilirsiniz.

Tartıyı kendi gözünüzle görün

Bilezik ve takıda fiyatın temeli ağırlıktır. Ürünün hassas terazide tartılmasını isteyin, ekrandaki değeri okuyun ve gramın faturaya aynen yazılmasını sağlayın. Taşlı ürünlerde toplam ağırlık ile altın ağırlığı farklıdır; taşın gramı altın fiyatından ücretlendirilmemelidir. Bu ayrımı sormak tamamen olağan bir taleptir.

Fiyatı iki kalem olarak isteyin: metal ve işçilik

İşçilikli bir ürünün fiyatı, gram × ayarına göre gram fiyatı ile işçilik bedelinin toplamıdır. Tek bir toplam rakam yerine bu iki kalemi ayrı görmek, iki kuyumcunun teklifini karşılaştırmanın en sağlıklı yoludur. Örneğin 22 ayar bilezik satırındaki gram fiyatı işçiliksizdir; kuyumcunun teklifindeki farkın ne kadarının işçilik olduğunu bu sayede hesaplayabilirsiniz.

Aynı ürünü o an geri verseniz kaç lira ödeneceğini de sorun. Bu soru, ürünün alış-satış farkını ve işçiliğin geri dönmeyen kısmını tek seferde gösterir.

İşçiliğin lira mı yoksa milyem olarak mı yazıldığını da öğrenin. Milyem olarak verilen işçilik, altın fiyatı değiştikçe otomatik olarak değişir; lira olarak verilen işçilik ise sabittir. İki kuyumcudan gelen ve farklı biçimlerde yazılmış teklifleri ancak ikisini de toplam liraya çevirdiğinizde doğru kıyaslayabilirsiniz. Bu hesabın örnekli anlatımı bilezik rehberimizde yer alıyor.

Sahte ve düşük ayarlı ürün riskine karşı

Güvenilir bir işletmeden ve faturalı alışveriş yapmak, sahte ya da düşük ayarlı ürün riskini büyük ölçüde azaltır. Yine de bazı işaretler dikkat gerektirir: piyasanın belirgin biçimde altındaki fiyatlar, damgası okunmayan ya da hiç bulunmayan takılar, ambalajı açılmış ve seri numarası olmayan gram altınlar, ağırlığı standarttan belirgin biçimde sapan ziynetler.

Şüphe duyduğunuz durumda kuyumcudan ayar ölçümü isteyebilirsiniz. Kuyumcular mihenk taşıyla ya da ölçüm cihazlarıyla ürünün saflığını kısa sürede kontrol edebilir. Evde yapılan mıknatıs ya da ısırma gibi denemeler güvenilir sonuç vermez; altın mıknatısa yapışmaz ama yapışmayan her metal de altın değildir. İkinci el ürün alırken bu kontrolü işlemin bir parçası olarak görmek en sağlıklı yaklaşımdır.

Ödeme yöntemi fiyatı değiştirebilir

Bazı kuyumcular nakit ya da havale ile kartla ödeme arasında fiyat farkı uygular; taksitli alımlarda fark daha da büyüyebilir. Bu uygulama kurumdan kuruma değiştiği için fiyatı sorarken ödeme yöntemini baştan belirtin ve toplam tutarı buna göre teyit edin.

Fatura alın ve doğru doldurulduğunu kontrol edin

Faturada ürün adı, ayar, gram, birim fiyat, işçilik ve toplam tutar açıkça yer almalıdır. Bu belge, ileride satarken ya da bir anlaşmazlıkta ürünün ne olduğunu kanıtlamanın en kolay yoludur. Faturadaki her satırın ne anlattığını kuyumcu fişi nasıl okunur rehberinde ayrıntılı anlattık; rakamları otomatik sınamak için kuyumcu fişi kontrolü aracını kullanabilirsiniz.

Bankadan alırken sorulacaklar

Bankadan fiziki altın ya da hesaba altın alırken şu soruların cevabını öğrenmek işinizi kolaylaştırır: işlem hangi kanalda hangi fiyattan yapılıyor, hafta sonu işlem açık mı, fiziki teslim mümkün mü ve hangi koşulla, hesaptaki altın hangi ağırlık birimiyle tutuluyor? Altın hesabı sunan bankaların listesi altın hesabı olan bankalar sayfasında.

Eve döndükten sonra

• Faturayı ve varsa sertifikayı ürünle aynı yerde değil, ayrı ve güvenli bir yerde saklayın.
• Ürünün fotoğrafını çekin; damga ve seri numarasını kayda alın.
• Fiziki ürünü nemden ve diğer takılarla sürtünmeden koruyun.
• Elinizdeki altınların toplam değerini izlemek isterseniz altın cüzdanım sayfasına kaydedebilirsiniz.

Bu liste genel bilgilendirme amaçlıdır ve yatırım tavsiyesi niteliği taşımaz.